Conferentie Atlas 2026 | Verbinding over grenzen

De Atlas-conferentie op 4 november 2026 stond in het teken van Verbinding over grenzen. Gaststad Maastricht, in het hart van de Euregio Maas-Rijn, vormde voor dit thema een passend decor.

In het prachtige stadhuis worden de gasten naar goed Limburgs gebruik ontvangen met vlaai, waarna burgemeester Wim Hillenaar hen in de raadszaal welkom heet. De burgemeester staat daarbij stil bij alles wat Maastricht en de regio te bieden hebben. Zo is Limburg niet alleen onlangs uitgeroepen tot slimste regio van de wereld, maar is Maastricht bij menig Nederlander, Belg of Duitser geliefd vanwege de horeca, de winkelmogelijkheden en de rijke geschiedenis (was het nou wel of niet de oudste stad van Nederland?). En Maastricht mag dan ‘stokoud’ zijn, de stad stijgt de afgelopen jaren flink qua woonaantrekkelijkheid en brede welvaart. De burgemeester krijgt daarbij de lachers op zijn hand door te suggereren dat een “spontaan” applaus hier wel op zijn plaats zou zijn. Toch ziet ook de burgemeester genoeg onbenutte kansen, met name in het werken over de grens.

Na deze introductie geeft dagvoorzitter Ellen Oerlemans het woord aan onderzoeksdirecteur Rein Halbersma om de resultaten van de jaarlijkse woonaantrekkelijkheidsindex en de bredewelvaartsindex te presenteren. Rein moet direct toegeven dat de burgemeester al wat gras voor zijn voeten heeft weggemaaid. Want inderdaad, de Atlas voor gemeenten 2026 laat zien dat Maastricht ook dit jaar op beide indices de grootste stijger is. Toch is er nog genoeg te winnen: ondanks de stijging eindigt Maastricht op beide ranglijsten in de middenmoot. Bovenin de ranglijst scoort Amsterdam het hoogst op woonaantrekkelijkheid terwijl Hengelo opnieuw de G50-gemeente met de hoogste brede welvaart is. Na de ‘vaste kuur’ van de jaarlijkse ranglijsten geeft Rein het stokje door aan senior onderzoeker Nancy Blaker, die met het onderzoek Verbinding over grenzen de ‘vrije kuur’ invult.

Nancy neemt de aanwezigen eerst mee in de bereikbaarheid van werk, woonplezier, onderwijs en zorg over de grens. Zo laat Nancy zien dat twee derde van de bereikbare banen vanuit Maastricht over de grens liggen; voor een stad als Enschede is dat bijna de helft. Ook het bereikbare aanbod van woonplezier, onderwijs en zorg groeit sterk als je over de grens kijkt. Het is duidelijk: op elk van deze thema’s is de potentie voor grensgemeenten enorm.

Dat de potentie er is, betekent nog niet dat die ook benut wordt. Nancy verontschuldigt zich alvast voor de domper en vertelt dat inwoners van grensgemeenten amper gebruikmaken van de banen over de grens. Zelfs in koploper Maastricht werkt minder dan 1% van de 15- tot 74-jarigen over de grens. Nancy legt uit dat grensdrempels hier waarschijnlijk een grote rol in spelen. Het gaat daarbij onder andere om de taalbarrière, verschillen in diploma-erkenning en verschillen in wet- en regelgeving.

Er is ook goed nieuws. Inwoners van grensgemeenten gaan wél regelmatig de grens over voor andere doelen, bijvoorbeeld om boodschappen te doen, te recreëren in de natuur of te tanken. Blijkbaar gelden de grensdrempels hier in mindere mate. Nancy verwoordt het treffend: om een dagje te winkelen in Aken heb je geen diploma-erkenning nodig. De conclusie is duidelijk: voor werken over de grens is er nog een hoop te doen, maar van ander aanbod over de grens maken inwoners van grensregio’s dankbaar gebruik. Met deze boodschap overhandigt Rein de eerste Atlas voor gemeenten 2026 aan de burgemeester van de gaststad.

Daarna voelt dagvoorzitter Ellen de zaal aan de tand over het eigen grensverkeer. Geen van de aanwezigen durft toe te geven in de afgelopen week over de grens te hebben getankt. Een opvallend groot deel van de zaal geeft aan regelmatig voor een mooi rondje op de racefiets de grens over te steken. En een aantal aanwezigen vormt het levende bewijs dat de grensbarrières voor werk wél te slechten zijn: zij wonen bijvoorbeeld in België, maar werken in Maastricht.

Na dit intermezzo is het woord aan het panel, dat bestaat uit Marlou Jenneskens (Wethouder in Maastricht), Rob van Kan (College van bestuur Zuyd hogeschool), Martin Unfried (Directeur van ITEM, het grensinstituut van de Universiteit Maastricht). Zij geven mooie voorbeelden van initiatieven die erin slagen grensbarrières te doorbreken of te overbruggen. Alle drie roemen zij de dynamiek rond het bid voor de Einstein Telescope en de projecten die daaruit voortkomen. Tegelijkertijd zien zij ook ruimte voor verbetering, bijvoorbeeld op het gebied van het openbaar vervoer. Marlou en Martin spreken de wens uit dat de regio haar potentie op alle fronten benut en inzet om de brede welvaart te vergroten. Rob sluit zich daarbij aan, maar wil de charmes van de eigen regio’s wel behouden: een kleine grensdrempel is dus niet erg, zolang die maar op kniehoogte ligt.

Wanneer dagvoorzitter Ellen constateert dat er in de zaal veel dorstige gezichten zijn, sluit zij het officiële deel van de conferentie af. Tijdens de afsluitende borrel wordt uitgebreid nagepraat over de onderzoeksresultaten en de kansen en uitdagingen van grensregio’s. Al met al een geslaagde conferentie!

Alle foto’s door Laurens Bouvrie, City Stock Photo BV, in opdracht van de gemeente Maastricht